Bối cảnh và tác giả soạn thảo hai văn kiện năm 1930
Năm 1930 đánh dấu một bước ngoặt quyết định trong lịch sử phong trào cách mạng Việt Nam với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng những văn kiện cương lĩnh định hướng đường lối chiến lược cho phong trào giải phóng dân tộc.
Hoàn cảnh ra đời Cương lĩnh tháng 2/1930
Đầu năm 1930, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị thành lập Đảng họp tại Cửu Long ( Hương Cảng, Trung Quốc) đã thông qua các văn kiện gồm Chánh cương vách tắt, Sách lược vách tắt, Chương trình tóm tắt (được Hồ Chí Minh soạn thảo), tổng hòa thành Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng. Bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ chịu sự tác động sâu sắc của mâu thuẫn dân tộc gay gắt giữa nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp và phong kiến tay sai. Các phong trào yêu nước theo lằn ranh phong kiến và tư sản lần lượt thất bại, đặt ra yêu cầu bức thiết phải có một tổ chức tiên phong của giai cấp công nhân đủ sức lãnh đạo cách mạng theo con đường vô sản. Cương lĩnh ra đời đã phản ánh chính xác quy luật khách quan của xã hội Việt Nam thuộc địa nửa phong kiến, kết hợp đúng đắn vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp.
Hoàn cảnh ra đời Luận cương tháng 10/1930
Tháng 10 năm 1930, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lâm thời họp tại Hương Cảng đã thông qua bản Luận cương chính trị do đồng chí Trần Phú soạn thảo. Bối cảnh diễn ra hội nghị này gắn liền với sự chuyển biến của phong trào cách mạng trong nước đang dâng cao đỉnh điểm (tiêu biểu là phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh) và sự chỉ đạo trực tiếp từ Quốc tế Cộng sản. Do chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các nghị quyết của Đại hội VI Quốc tế Cộng sản và tình hình phong trào cộng sản quốc tế lúc bấy giờ, Luận cương chú trọng nhấn mạnh cuộc đấu tranh giai cấp gay gắt và định hướng đi thẳng lên chủ nghĩa xã hội, tạm thời đánh giá thấp khả năng lôi kéo các tầng lớp trung gian trong bối cảnh một nước thuộc địa.
So sánh phương hướng chiến lược và tính chất cách mạng
Từ những tiền đề về hoàn cảnh ra đời và định hướng quốc tế, việc xác định phương hướng chiến lược và tính chất cách mạng trong hai văn kiện năm 1930 thể hiện những điểm tương đồng cơ bản về mặt lý luận mác-xít, đồng thời bộc lộ những tư duy chiến lược có điểm khác biệt rõ nét trong việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp.
Tính chất cách mạng trong Cương lĩnh đầu tiên
Cương lĩnh chính trị tháng 2/1930 do đồng chí Nguyễn Ái Quốc soạn thảo đã xác định một cách chính xác và triệt để tính chất của cách mạng Việt Nam trong giai đoạn đầu là cuộc "tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản". Về phương diện lý luận, Cương lĩnh nhìn nhận Việt Nam là một xã hội thuộc địa nửa phong kiến, nơi mâu thuẫn dân tộc giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp và phong sai phản động đang là mâu thuẫn gay gắt nhất.
Do đó, điểm cốt lõi trong tính chất cách mạng của Cương lĩnh đầu tiên là đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên vị trí hàng đầu. Mục tiêu chống đế quốc giành độc lập dân tộc và mục tiêu chống phong kiến đem lại ruộng đất cho nông dân được kết hợp chặt chẽ, trong đó nhiệm vụ giải phóng dân tộc đóng vai trò là tiền đề tiên quyết. Tư duy này phản ánh sự thấu triệt bản chất thực dân của chế độ cai trị, đồng thời khẳng định con đường phát triển tất yếu của cách mạng Việt Nam là bỏ qua tư bản chủ nghĩa để tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, đúng như phương trình vận động lịch sử:
Định hướng chiến lược trong Luận cương tháng 10
Luận cương chính trị tháng 10/1930 do đồng chí Trần Phú soạn thảo cũng xác định tính chất của cách mạng Đông Dương lúc bấy giờ là cách mạng tư sản dân quyền, bao gồm hai nhiệm vụ chiến lược gắn liền với nhau là chống đế quốc và chống phong kiến. Tuy nhiên, dưới ảnh hưởng của tư duy quốc tế và bối cảnh đấu tranh giai cấp gay gắt, Luận cương có sự dịch chuyển trọng tâm trong cách nhìn nhận về mức độ ưu tiên giữa hai nhiệm vụ này.
Trong Luận cương, vấn đề đấu tranh giai cấp và thổ địa cách mạng được đặt lên hàng đầu, xem đây là cốt lõi để giải quyết triệt để mâu thuẫn giai cấp giữa vô sản và tư sản, nông dân và địa chủ. Luận cương nhấn mạnh rằng điều kiện cốt yếu để cách mạng tư sản dân quyền thắng lợi là phải đánh đổ chủ nghĩa đế quốc và đánh đổ phong kiến, nhưng có khuynh hướng xem nhẹ khẩu hiệu dân tộc độc lập nếu không gắn liền trực tiếp với chuyên chính vô sản và đấu tranh giai cấp. Sự khác biệt này dẫn đến cách tiếp cận mang tính giáo khoa cao, đôi khi dập khuôn máy móc các mô hình cách mạng châu Âu vào thực tiễn một nước thuộc địa phương Đông.
Lực lượng cách mạng và khối đại đoàn kết dân tộc
Sự khác biệt về phương hướng chiến lược và tính chất cách mạng giữa hai văn kiện năm 1930 tất yếu dẫn đến những quan điểm định hình lực lượng và phương pháp tập hợp khác nhau. Khối đại đoàn kết dân tộc được nhìn nhận và xây dựng dưới những góc độ có độ mở rộng hẹp không đồng nhất giữa Chánh cương vách tắt, Sách lược vách tắt (Cương lĩnh tháng 2/1930) và Luận cương chính trị tháng 10/1930.
Chính sách lực lượng của Cương lĩnh tháng 2/1930
Cương lĩnh tháng 2/1930 do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo xuất phát từ thực tiễn một xã hội thuộc địa nửa phong kiến, nơi mâu thuẫn dân tộc đặt lên hàng đầu. Do đó, chính sách lực lượng của Cương lĩnh mang tầm chiến lược đại đoàn kết dân tộc rộng rãi nhằm quy tụ tối đa các lực lượng chống đế quốc và tay sai.
Đảng chủ trương giai cấp công nhân là lực lượng lãnh đạo cách mạng, đồng thời khẳng định nông dân là đồng minh chủ chốt và tin cậy nhất. Bên cạnh đó, Cương lĩnh đánh giá rất cao vai trò của tiểu tư sản, trí thức, trung nông và phú nông. Thậm chí đối với tư sản dân tộc và một phần trung, tiểu địa chủ, Cương lĩnh chủ trương lôi kéo, tranh thủ hoặc trung lập họ chừng mực có thể, tránh đẩy họ hoàn toàn về phía phản động. Phương pháp cách mạng được xác định là tiến hành bạo lực cách mạng của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của chính đảng vô sản để đánh đổ ách thống trị của thực dân và phong kiến, giành độc lập dân tộc.
Quan điểm về lực lượng cách mạng trong Luận cương tháng 10/1930
Trái lại với tinh thần đại đoàn kết rộng rãi của Cương lĩnh đầu tiên, Luận cương chính trị tháng 10/1930 do Trần Phú soạn thảo chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ quan điểm phân hóa giai cấp nghiêm ngặt của Quốc tế Cộng sản. Luận cương tập trung nhấn mạnh cuộc đấu tranh giai cấp gay gắt và xem trọng yếu tố đấu tranh trực diện giữa vô sản và tư sản.
Về lực lượng cách mạng, Luận cương khẳng định công nhân và nông dân là hai động lực chính của cách mạng tư sản dân quyền, trong đó giai cấp công nhân giữ vai trò lãnh đạo tuyệt đối. Tuy nhiên, do áp dụng rập khuôn công thức đấu tranh giai cấp ở phương Tây, Luận cương đánh giá chưa đúng mức và có phần xem nhẹ khả năng cách mạng của các tầng lớp tiểu tư sản, trí thức, tư sản dân tộc cũng như phú nông và trung tiểu địa chủ. Các lực lượng này ngoài công - nông phần lớn bị xếp vào diện trung lập hoặc đối lập, thiếu chính sách linh hoạt để lôi kéo họ vào mặt trận dân tộc thống nhất. Điều này bộc lộ rõ hạn chế trong việc huy động sức mạnh toàn dân tộc cho sự nghiệp giải phóng chung.
Nguyên nhân hạn chế và bài học lịch sử
Việc nhìn nhận thấu đáo tiến trình vận động tư duy lý luận của Đảng năm 1930 đòi hỏi sự phân tích khách quan về bối cảnh quốc tế cũng như năng lực tổng kết thực tiễn của phong trào cách mạng Việt Nam trong buổi đầu phôi thai.
Ảnh hưởng từ tư tưởng quốc tế và bối cảnh tả khuynh
Những hạn chế của Luận cương chính trị tháng 10 năm 1930 chủ yếu bắt nguồn từ sự chi phối của tư tưởng tả khuynh, nóng vội và ảnh hưởng từ các quan điểm giáo điều của Quốc tế Cộng sản trong giai đoạn đó. Dưới áp lực của phong trào cộng sản quốc tế lúc bấy giờ—với nhận định rằng khủng hoảng kinh tế toàn cầu sẽ dẫn đến cao trào cách mạng trực tiếp—Đại hội VI Quốc tế Cộng sản đã nhấn mạnh mạnh mẽ cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội hữu khuynh và yêu cầu các đảng cộng sản phải thắt chặt đường lối giai cấp vô sản một cách triệt để.
Sự áp dụng rập khuôn các nguyên lý đấu tranh giai cấp ở phương Tây vào một nước thuộc địa nửa phong kiến phương Đông đã dẫn đến việc Luận cương đánh giá thấp hoặc bỏ quên khả năng cách mạng của các tầng lớp trung gian. Tư duy này vô hình trung xem nhẹ sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đặt nặng mô hình đấu tranh giai cấp thuần túy thay vì kết hợp hài hòa giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp như tư tưởng Hồ Chí Minh trong Cương lĩnh tháng 2 năm 1930.
Giá trị lịch sử và quá trình khôi phục tư tưởng đúng đắn
Mặc dù mang những hạn chế nhất định về chiến lược mặt trận và lực lượng cách mạng, cả Cương lĩnh chính trị tháng 2 và Luận cương chính trị tháng 10 năm 1930 đều là những văn kiện vô giá trong kho tàng lý luận của Đảng. Hai văn kiện này đặt nền móng vững chắc cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, khẳng định bản lĩnh chính trị độc lập và sự dấn thân vì mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Quá trình khắc phục tư tưởng tả khuynh, giáo điều và khôi phục những giá trị cốt lõi của Cương lĩnh đầu tiên diễn ra qua nhiều chặng đường thử thách. Đảng ta đã không ngừng tổng kết thực tiễn, đấu tranh kiên trì để hoàn chỉnh đường lối giương cao ngọn cờ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, quy tụ toàn bộ các giai cấp, tầng lớp yêu nước vào một mặt trận thống nhất rộng rãi. Bước ngoặt này được thể hiện rõ nét qua Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (tháng 5 năm 1941) dưới sự chủ trì của lãnh tụ Hồ Chí Minh, đưa cách mạng tháng Tám đến thành công vang dội.
Hệ thống hóa học liệu và tài liệu ôn tập Lịch sử Đảng
Nhằm khắc phục những khó khăn trong việc hệ thống hóa lượng kiến thức lý luận lịch sử phong phú nhưng nhiều chi tiết trừu tượng, người học có thể tận dụng hệ sinh thái hỗ trợ học tập chuyên sâu để tổng hợp thông tin một cách khoa học. Đối với môn Lịch sử Đảng, việc nắm bắt bản chất của Cương lĩnh chính trị đầu tiên và Luận cương chính trị tháng 10/1930 đòi hỏi một hệ thống tài liệu so sánh chuẩn mực, bám sát giáo trình chính thống.
Người học có thể chủ động truy cập kho học liệu tập trung để tìm kiếm các văn bản gốc, bài giảng chuyên đề, cũng như hệ thống bài tập và đề thi minh họa tại chuyên trang Tài liệu, Bài giảng, Bài tập và Đề thi. Các nguồn tài nguyên này hỗ trợ đắc lực cho việc củng cố tư duy logic, phân tích sự dịch chuyển chiến lược từ năm 1930 đến Hội nghị Trung ương 8 (1941) mà không mất nhiều thời gian tổng hợp thủ công.
Bên cạnh đó, để tối ưu hóa quá trình ôn tập dài hạn, tính năng lưu trữ học liệu cho phép người dùng cá nhân hóa không gian lưu trữ, phân loại tài liệu theo từng môn học và ngành học cụ thể. Việc này giúp việc tra cứu các bảng so sánh, sơ đồ tư duy phân tích hai văn kiện trở nên nhanh chóng và liền mạch trong suốt quá trình chuẩn bị cho các kỳ thi học phần.