Chuyển dịch từ chương trình khung sang tiếp cận năng lực và phẩm chất trong giáo dục mầm non
Giáo dục mầm non nước ta đang đứng trước bước chuyển mình mang tính chiến lược, dịch chuyển từ phương pháp quản lý dựa trên khung chương trình cứng nhắc sang cách tiếp cận hiện đại lấy năng lực và phẩm chất làm trọng tâm. Sự đổi mới này nhằm đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của trẻ ngay từ những năm đầu đời, đồng thời tạo sự liên thông mượt mà với giáo dục phổ thông.
Lấy trẻ làm trung tâm và phát triển toàn diện
Tiếp cận giáo dục mầm non lấy trẻ làm trung tâm đòi hỏi sự thay đổi toàn diện trong tư duy sư phạm, trong đó trẻ em được nhìn nhận là chủ thể chủ động của quá trình học tập chứ không phải người tiếp nhận thụ động. Thay vì áp đặt một khuôn mẫu đồng nhất cho toàn bộ lớp học, giáo viên đóng vai trò là người định hướng, thiết kế môi trường trải nghiệm để khơi gợi tính tò mò, tư duy phản biện và khả năng sáng tạo tự nhiên của trẻ.
Quá trình phát triển toàn diện trong giai đoạn này không chỉ tập trung vào thể chất hay kiến thức sơ khai mà còn chú trọng đặc biệt đến năng lực xã hội và cảm xúc nền tảng (). Trẻ được khuyến khích tương tác, hợp tác trong các hoạt động nhóm, học cách quản lý cảm xúc cá nhân, giải quyết vấn đề và xây dựng sự tự tin. Những giá trị phẩm chất này tạo ra sức đề kháng tâm lý tốt, giúp các em dễ dàng thích ứng với môi trường học đường nhiều thử thách hơn ở cấp tiểu học.
Thí điểm đổi mới từ năm học 2026-2027
Nhằm hiện thực hóa định hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, chương trình giáo dục mầm non mới chính thức bước vào giai đoạn thí điểm diện rộng từ năm học 2026-2027 tại nhiều cơ sở giáo dục và địa phương trọng điểm trên cả nước. Trọng tâm của đợt thí điểm này là việc chuyển đổi từ chương trình khung sang chương trình tiếp cận năng lực, qua đó đánh giá thực tiễn tính khả thi, hiệu quả tác động và mức độ đáp ứng của đội ngũ giáo viên cũng như cơ sở vật chất.
Quá trình thí điểm từ năm học 2026-2027 đóng vai trò là căn cứ khoa học và thực tiễn quan trọng để cơ quan quản lý nhà nước tinh chỉnh nội dung, phương pháp trước khi nhân rộng trên phạm vi toàn quốc. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu xây dựng tài liệu hướng dẫn, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên đến việc đồng bộ hóa trang thiết bị sẽ bảo đảm sự chuyển dịch diễn ra an toàn, thực chất và mang lại lợi ích thiết thực cho sự phát triển của trẻ em mầm non trong giai đoạn hội nhập.
Mở rộng 6 lĩnh vực giáo dục và đưa toán học, công nghệ vào lứa tuổi nhà trẻ
Song song với việc chuyển dịch sang tiếp cận năng lực và phẩm chất, cấu trúc nội dung cốt lõi của giáo dục mầm non cũng được định hình lại một cách toàn diện. Việc mở rộng và chuẩn hóa các lĩnh vực phát triển tạo nền tảng vững chắc để trẻ hình thành tư duy logic, khả năng thích ứng công nghệ và cảm thụ nghệ thuật ngay từ những năm tháng đầu đời.
Sáu lĩnh vực giáo dục chuẩn hóa
Trong chương trình giáo dục mầm non đổi mới, hệ thống nội dung giảng dạy được cấu trúc lại thành sáu lĩnh vực giáo dục chuẩn hóa áp dụng đồng bộ cho cả lứa tuổi nhà trẻ và mẫu giáo. Sự điều chỉnh này nhằm khắc phục tình trạng phân mảnh kiến thức, đồng thời tạo ra sự liền mạch trong tiến trình phát triển của trẻ qua từng độ tuổi.
Sáu lĩnh vực giáo dục cốt lõi bao gồm:
- Thể chất: Phát triển các kỹ năng vận động thô, vận động tinh, hình thành thói quen vệ sinh cá nhân và ý thức bảo vệ sức khỏe bản thân.
- Tình cảm - xã hội: Nuôi dưỡng cảm xúc tích cực, khả năng tự nhận thức, kỹ năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ hòa hợp với bạn bè, người lớn.
- Ngôn ngữ: Phát triển kỹ năng nghe, nói, chuẩn bị các tiền đề quan trọng cho việc đọc và viết ở bậc tiểu học.
- Khám phá khoa học - công nghệ: Khuyến khích sự tò mò, tư duy quan sát, thử nghiệm và làm quen với các ứng dụng công nghệ trong đời sống hàng ngày.
- Toán: Hình thành biểu tượng ban đầu về số lượng, hình dạng, không gian, đo lường và định hướng thời gian.
- Nghệ thuật: Khơi gợi trí tưởng tượng thông qua âm nhạc, tạo hình, múa và các hoạt động biểu đạt sáng tạo.
Việc chuẩn hóa sáu lĩnh vực này giúp đội ngũ giáo viên dễ dàng thiết kế các hoạt động học thông qua chơi, bảo đảm trẻ tiếp cận đầy đủ các chiều kích phát triển mà không bị áp lực học tập nặng nề.
Tiếp cận toán học và năng lực số từ sớm
Một trong những điểm nhấn quan trọng của xu hướng giáo dục mầm non hiện nay là việc đưa toán học và năng lực số tiếp cận sớm đến trẻ ở lứa tuổi nhà trẻ. Thay vì chờ đến giai đoạn mẫu giáo lớn, trẻ nhà trẻ bắt đầu được làm quen với các khái niệm toán học sơ đẳng thông qua các hoạt động trải nghiệm trực quan gắn liền với sinh hoạt hằng ngày.
Việc tiếp cận toán học từ lứa tuổi nhà trẻ tập trung vào các yếu tố thực tế như phân loại đồ vật theo kích thước, nhận biết số lượng ít - nhiều, hoặc xác định vị trí không gian cơ bản. Phương pháp này dựa trên nguyên lý phát triển nhận thức tự nhiên của trẻ, giúp não bộ hình thành các mô hình tư duy logic từ rất sớm mà không đòi hỏi ghi nhớ máy móc.
Bên cạnh đó, năng lực số được lồng ghép một cách chừng mực và có kiểm soát thông qua việc khai thác các kho học liệu số, video minh họa tương tác, bài hát và câu chuyện trực quan. Trẻ không tiếp xúc thụ động với thiết bị điện tử mà được hướng dẫn tương tác có định hướng dưới sự giám sát của giáo viên. Sự kết hợp này giúp thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức hiện đại, chuẩn bị cho trẻ năng lực thích ứng linh hoạt trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục toàn diện.
Đổi mới không gian lớp học và chuẩn hóa năng lực cốt lõi cho giáo viên mầm non
Sự dịch chuyển về phương pháp giáo dục mầm non đòi hỏi những thay đổi đồng bộ không chỉ về mặt chương trình mà còn ở không gian vật chất và năng lực cốt lõi của đội ngũ trực tiếp đứng lớp.
Thiết kế góc hoạt động mở và linh hoạt
Không gian giáo dục mầm non hiện đại chứng kiến sự chuyển biến rõ nét từ các phòng học đóng kín sang mô hình không gian mở, linh hoạt và đa chiều. Cơ sở vật chất, phòng học, không gian sinh hoạt chung và sân chơi được bố trí tối ưu hóa ánh sáng tự nhiên, tạo sự kết nối liền mạch giữa môi trường trong nhà và ngoài trời.
Thay vì duy trì các góc chơi cố định và thụ động theo cách truyền thống, các trường mầm non theo đuổi chương trình đổi mới áp dụng thiết kế các góc hoạt động mở. Mô hình này cho phép trẻ tự do khám phá, sáng tạo, thể hiện ý tưởng cá nhân và chủ động lựa chọn học cụ theo hứng thú. Sự linh hoạt trong sắp xếp không gian giúp biến mỗi góc phòng thành một xưởng thực hành thu nhỏ, nơi trẻ được trải nghiệm thực tế thay vì ghi nhớ một chiều. Tuy nhiên, việc triển khai không gian mở cũng đặt ra những thách thức nhất định về bài toán đầu tư hạ tầng, đặc biệt là sự chênh lệch đáng kể về điều kiện vật chất giữa các cơ sở giáo dục ở vùng thuận lợi và vùng khó khăn.
Năng lực chuyên môn và lòng trắc ẩn của giáo viên
Trong mô hình giáo dục mầm non phát triển năng lực, đội ngũ giáo viên đóng vai trò là yếu tố quyết định sự thành bại của chính sách. Chương trình mới đòi hỏi cốt lõi là năng lực, phẩm chất của giáo viên, bao gồm tư duy đổi mới, tính chủ động, khả năng ứng dụng công nghệ và sự nhạy bén trong phương pháp sư phạm.
Bên cạnh năng lực chuyên môn vững vàng, giáo viên mầm non hiện đại còn cần sở hữu lòng trắc ẩn sâu sắc và sự thấu cảm cao độ. Điều này đặc biệt quan trọng khi ngành giáo dục đang đẩy mạnh triển khai giáo dục hòa nhập, nơi trẻ có nhu cầu đặc biệt hoặc sự khác biệt về phát triển cùng học tập trong một môi trường chung. Sự thấu cảm giúp giáo viên nhận diện kịp thời những rào cản tâm lý, điều chỉnh linh hoạt tiến độ bài học để không trẻ nào bị bỏ lại phía sau. Để đáp ứng yêu cầu này, đội ngũ giáo viên cần được tham gia các lộ trình đào tạo, tập huấn thực hành thường xuyên, giúp vượt qua tâm lý e ngại ban đầu và tự tin thực hiện sứ mệnh giáo dục toàn diện.
Thách thức về hạ tầng công nghệ và bài toán giáo dục hòa nhập trong thực tiễn
Dù quá trình chuyển dịch mô hình giáo dục mang lại nhiều tín hiệu tích cực, thực tiễn triển khai tại các cơ sở giáo dục mầm non trên toàn quốc vẫn phải đối diện với những rào cản và áp lực cấu trúc đáng kể.
Sự chênh lệch hạ tầng công nghệ giữa các vùng miền
Việc tích hợp các nền tảng học liệu số, video minh họa, giáo án điện tử và các công cụ quản lý hiện đại đòi hỏi một nền tảng cơ sở vật chất đồng bộ. Tuy nhiên, sự chênh lệch lớn về hạ tầng công nghệ giữa các đô thị lớn và vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn đang là bài toán nan giải. Trong khi các trường điểm tại các thành phố lớn dễ dàng tiếp cận hệ sinh thái học liệu số dùng chung, nhiều cơ sở giáo dục tại khu vực nông thôn, miền núi lại thiếu thốn máy tính, đường truyền internet ổn định và các thiết bị trình chiếu cơ bản. Điều này tạo ra khoảng cách tiếp cận tri thức, khiến mục tiêu chuẩn hóa chất lượng giáo dục mầm non mới đối mặt với nguy cơ phân hóa rõ rệt nếu thiếu các gói đầu tư và hỗ trợ công nghệ chuyên biệt từ cơ quan quản lý nhà nước.
Áp lực thực hiện giáo dục hòa nhập
Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, bài toán giáo dục hòa nhập cho trẻ có nhu cầu đặc biệt đặt lên vai giáo viên mầm non những áp lực tâm lý và chuyên môn sâu sắc. Chủ trương đón nhận và hỗ trợ trẻ hòa nhập là bước tiến nhân văn, song trong thực tế giảng dạy, câu hỏi quen thuộc của đội ngũ giáo viên thường xoay quanh giới hạn năng lực và các quyền lợi hỗ trợ đi kèm. Khi một lớp học cộng đồng phải đảm bảo sự phát triển đồng đều cho cả trẻ thông thường lẫn trẻ cần can thiệp tâm lý - vận động mà thiếu sự trợ giúp thường xuyên của chuyên gia tâm lý học đường hay giáo viên chuyên biệt, gánh nặng sẽ đè nặng lên các nhà giáo. Áp lực này đòi hỏi không chỉ sự kiên nhẫn cá nhân mà cần một hệ thống chính sách bảo vệ, đãi ngộ và lộ trình tập huấn chuyên sâu, giúp giáo viên vững vàng thực hiện sứ mệnh sư phạm mà không rơi vào trạng thái kiệt sức nghề nghiệp.
Tiêu chí lựa chọn mô hình trường mầm non hiện đại và định hướng tài chính cho phụ huynh
Khi những thách thức về hạ tầng và giáo dục hòa nhập đòi hỏi sự thích ứng toàn diện từ hệ thống, các bậc phụ huynh cũng đứng trước bài toán tìm kiếm môi trường giáo dục phù hợp nhất cho sự phát triển của trẻ. Việc định vị đúng đắn các giá trị cốt lõi của một mô hình mầm non hiện đại kết hợp cùng tầm nhìn tài chính dài hạn trở thành chìa khóa giúp gia đình đồng hành hiệu quả cùng nhà trường.
Tiêu chí đánh giá chất lượng thực tế
Trong bối cảnh chương trình giáo dục mầm non chuyển dịch mạnh mẽ sang tiếp cận năng lực và phẩm chất, các tiêu chí đánh giá chất lượng trường mầm non không thể chỉ dừng lại ở cơ sở vật chất bề nổi. Phụ huynh và các nhà quản lý giáo dục cần nhìn nhận chất lượng thực tế thông qua các khía cạnh mang tính chiều sâu sư phạm.
Trước hết, triết lý giáo dục "lấy trẻ làm trung tâm" phải được hiện thực hóa qua cách bố trí không gian lớp học và phương pháp sư phạm hàng ngày. Một cơ sở giáo dục chất lượng cao sẽ thiết kế các góc hoạt động mở, tạo không gian để trẻ chủ động khám phá, tương tác thay vì duy trì lối dạy học truyền thụ một chiều.
Bên cạnh đó, năng lực chuyên môn và lòng trắc ẩn của đội ngũ giáo viên là thước đo quyết định. Phụ huynh cần quan tâm đến tỷ lệ giáo viên trên trẻ, mức độ tham gia các chương trình bồi dưỡng chuyên môn định kỳ về giáo dục STEM sớm, năng lực hỗ trợ trẻ hòa nhập và sự thấu hiểu tâm lý lứa tuổi. Cuối cùng, tính minh bạch trong phương pháp đánh giá sự phát triển của trẻ—thông qua hồ sơ học tập cá nhân, sự ghi nhận tiến bộ từng ngày thay vì các bài kiểm tra định lượng—sẽ phản ánh mức độ chuẩn xác của nhà trường trong việc thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện.
Lập kế hoạch tài chính và độ tuổi tiếp cận giáo dục sớm
Việc đầu tư cho giáo dục mầm non theo định hướng hiện đại đòi hỏi phụ huynh phải có tầm nhìn tài chính dài hạn, tránh tình trạng đứt gãy quá trình học tập của trẻ do áp lực học phí hoặc các chi phí phát sinh ngoài dự kiến.
Cấu trúc chi phí cho một mô hình trường mầm non hiện đại thường bao gồm học phí cơ bản, phí cơ sở vật chất, chi phí học liệu công nghệ, các hoạt động trải nghiệm ngoại khóa và tiền ăn uống, chăm sóc bán trú. Phụ huynh nên xây dựng một quỹ giáo dục riêng, dự trù cho biên độ tăng học phí theo từng cấp độ phát triển của trẻ.
Xét về độ tuổi tiếp cận, giai đoạn từ đến tuổi đóng vai trò then chốt trong việc hình thành cấu trúc thần kinh và năng lực nhận thức cơ bản. Tuy nhiên, việc lựa chọn thời điểm cho trẻ tiếp cận các mô hình giáo dục sớm cần dựa trên sự sẵn sàng của cả trẻ và gia đình:
- Giai đoạn nhà trẻ ( tháng): Tập trung vào việc phát triển cảm xúc, kỹ năng xã hội hóa ban đầu và làm quen với môi trường tập thể thông qua các hoạt động vui chơi có định hướng.
- Giai đoạn mẫu giáo ( tuổi): Thời điểm vàng để tiếp cận các lĩnh vực giáo dục chuẩn hóa, tư duy toán học sơ đẳng, năng lực số cơ bản và các kỹ năng sống thực tế.
Việc cân đối giữa khả năng tài chính của gia đình và nhu cầu phát triển đúng độ tuổi sẽ giúp phụ huynh thiết lập một lộ trình giáo dục bền vững, tối ưu hóa hiệu quả đầu tư cho tương lai của trẻ.
Giải pháp kết nối học tập tại nhà và đồng hành cùng hệ sinh thái DayThem
Để thu hẹp khoảng cách giữa trường học và gia đình, đồng thời giải quyết bài toán thiếu hụt học liệu chuẩn hóa và phương pháp đồng hành cùng trẻ mầm non tại nhà, các giải pháp công nghệ giáo dục đóng vai trò cầu nối thiết thực. Hệ sinh thái DayThem cung cấp các công cụ hỗ trợ phụ huynh và người hướng dẫn tối ưu hóa quá trình nuôi dạy trẻ trong giai đoạn đầu đời.
Kho học liệu và tài liệu giáo dục sớm phong phú
Việc tìm kiếm nguồn tài liệu đáng tin cậy luôn là thách thức lớn đối với các bậc phụ huynh mong muốn giáo dục sớm cho con. Thông qua nền tảng Tài liệu, Bài tập và Bài giảng, người lớn có thể tiếp cận hệ thống nội dung trực quan, phù hợp với lứa tuổi mầm non để hướng dẫn trẻ thực hành tại nhà. Các tài liệu này được biên soạn bám sát chuẩn phát triển, giúp phụ huynh chủ động nắm bắt phương pháp truyền đạt khoa học, từ đó biến mỗi hoạt động vui chơi hằng ngày thành cơ hội học tập bổ ích cho trẻ.
Kết nối chuyên gia và hình thức học tập linh hoạt tại nhà
Bên cạnh học liệu, việc định hướng lộ trình cá nhân hóa đòi hỏi sự tham gia của đội ngũ chuyên gia và người hướng dẫn giàu kinh nghiệm. Tính năng kết nối Học tại nhà và Học trực tuyến cho phép phụ huynh dễ dàng lựa chọn hình thức đồng hành phù hợp với điều kiện thực tế của gia đình. Sự hỗ trợ kịp thời từ chuyên gia sư phạm giúp giải quyết các vướng mắc trong tâm lý và phương pháp giáo dục trẻ nhỏ, bảo đảm trẻ nhận được sự quan tâm toàn diện cả ở trường học lẫn không gian gia đình.
Gia sư để tham khảo
Võ Thị Ý Nhi
#ND1174Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh · Tâm lý giáo dục · Đại học
Phạm Kim Nhã
#ND2811Đại học Ngân hàng TP.HCM · Quản trị Kinh doanh · Đại học
Nguyễn Thị Thanh Hoài
#ND2008Đại học Kinh tế - Luật · Luật Tài chính - Ngân hàng · Đại học
Phạm Nguyễn Trà Vy
#ND3584Đại học Luật TP.HCM · Luật (Luật Thương mại) · Đại học
